Gündem - 5 Mart 2026

OpenAI, GPT-5.4'ü Tanıttı: Profesyonel İş Akışları İçin Yeni Sınır Model

OpenAI, 5 Mart'ta GPT-5.4'ü ChatGPT, API ve Codex platformlarında kullanıma açtı. Şirketin "en yetenekli ve verimli sınır modeli" olarak tanımladığı sistem, 44 mesleki kategoride endüstri profesyonellerini yüzde 83 oranında geride bırakan GDPval skoru ve bilgisayar kullanımında insan performansını aşan yüzde 75 OSWorld-Verified başarısıyla öne çıkıyor. Modelin en kritik yeniliği, ajanların masaüstü uygulamalar, tarayıcılar ve yazılım ortamlarında bağımsız görevler yürütmesini sağlayan yerel bilgisayar kullanımı kapasitesi; 1 milyon token bağlam penceresiyle uzun ufuklu iş akışlarını destekliyor. Fiyatlandırma giriş tokenı başına 2,50 dolara yükseldi — GPT-5.2'nin 1,75 dolarına kıyasla — ancak OpenAI daha az token kullanımının toplam maliyeti dengeleyeceğini savunuyor.

İran Savaşı Çin'e Kısa Vadeli Acı, Uzun Vadede Kazanım Getirebilir

Londra Doğu Üniversitesi öğretim üyesi Tom Harper, İran savaşının Çin için çelişkili bir tablo çizdiğini analiz ediyor. Kısa vadeli zararlar somut: İran 2025'te Çin'e 520 milyon varil ham petrol ihraç etti ve bu ülkeyi Suudi Arabistan'dan sonra ikinci büyük tedarikçi konumuna taşıdı; Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar Çin'in ham petrol ithalatının yüzde elliden fazlasını tehdit ediyor. Öte yandan Çin'in proaktif tepki vermemesi bazı ülkelerin Pekin'le yakınlaşma konusunda çekimser kalmasına yol açabilir. Buna karşın uzun vadeli kazanımlar da gözardı edilemez: BeiDou uydu sisteminin GPS'e alternatif olarak İran ordusuna sağladığı stratejik derinlik, ABD'nin Asya'ya odaklanma politikasını sekteye uğratma ihtimali — Irak ve Afganistan'da yaşanan benzer "kayıp on yıl" deneyimine paralel biçimde — ve Çin'in küresel dengeleyici imajını pekiştirme fırsatı öne çıkan unsurlardır. Harper, Kanada, Almanya ve İngiltere gibi ülkelerin ABD'nin güvenilirliğine duydukları kaygı nedeniyle Çin ile ekonomik bağlarını güçlendirmeye yöneldiğini de vurguluyor.

Çin Ulusal Halk Kongresi: Teknoloji Hamlesi ve İran Savaşının Gölgesi

Başbakan Li Qiang, yıllık parlamento toplantısının açılışında 2026 büyüme hedefini yüzde 4,5-5 olarak açıkladı — geçen yılın yüzde 5'inin hafif altında. Beşinci beş yıllık plan, yapay zeka ve yarı iletken alanlarında 40 yıllık araştırma-geliştirme harcaması artışını taahhüt ederken "temel dijital ekonomi endüstrilerinin" GSYİH'daki payını yüzde 12,5'e taşımayı hedefliyor. Li, ABD gümrük vergilerine karşı dayanıklılığı övdü; ancak "güçlü arz ile zayıf talep arasındaki dengesizliğin ciddi boyutlara ulaştığını" da kabul etti. Savunma bütçesi yüzde 7 artırıldı. Araştırma firması Plenum'dan Bo Zhengyuan, İran savaşının Çin'in hem ihracatını hem enerji fiyatlarını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu.

İran Savaşının Beşinci Günü: Piyasalar Toparlandı, Güney Kore Tarihinin En Büyük Düşüşünü Yaşadı

S&P 500 çarşamba günü yüzde 0,8 yükselerek İran savaşının başından bu yana yaşanan kayıpların büyük bölümünü telafi etti; Brent ham petrolü ise kısa süreliğine 84 dolara tırmanmasının ardından 81,40 dolara geriledi. Günün en çarpıcı gelişmesi ise Asya piyasalarından geldi: Güney Kore Kospi endeksi yüzde 12,1 düşerek tarihinin en sert tek günlük kaybını yaşadı. Toparlanmayı destekleyen iki unsur öne çıkıyor: hizmet sektörü büyümesinin 2022 yazından bu yana en hızlı tempoya ulaştığını gösteren ISM verisi ve özel sektör istihdam raporunun beklentileri karşılaması. Öte yandan Federal Rezerv'in yıl içinde faiz indirebileceği beklentisi savaş kaynaklı enflasyon baskıları nedeniyle yaza ertelendi.

Nepal'de Seçim: Gen Z Protestolarının Ardından Sandık Başına Gidildi

Nepal, Eylül 2025'te en az 77 kişinin hayatını kaybettiği gençlik protestolarının ardından 5 Mart'ta genel seçime gitti. Yüzde 60 olarak açıklanan katılım oranı, 2022 seçiminin hemen altında kaldı. 275 sandalyeli Temsilciler Meclisi için 65 partiden 3.400'den fazla aday yarışırken ön plana çıkan isim, 35 yaşındaki rapper-siyasetçi ve eski Katmandu Belediye Başkanı Balendra Shah oldu; kurulmasının üzerinden henüz dört yıl geçen merkez siyasi parti RSP'yi (Rastriya Swatantra Partisi) temsil eden Shah, gençler arasında büyük ilgi gördü. İki köklü parti — Nepali Kongre ve eski Başbakan Oli'nin CPA-UML'si — ise etkilerini yitirip yitirmeyeceği merakla beklenen üçlü rekabette yerini aldı. Tam sonuçların bir haftaya kadar açıklanması bekleniyor.

Brezilya Senatosu AB-Mercosur Ticaret Anlaşmasını Oybirliğiyle Onayladı

Brezilya Senatosu, 25 yıllık müzakerenin ürünü olan AB-Mercosur serbest ticaret anlaşmasını çarşamba günü oybirliğiyle onayladı. Arjantin ve Uruguay daha önce aynı adımı atmıştı; Paraguay'ın da onaylaması bekleniyor. 700 milyonu aşkın nüfusu ve 22 trilyon dolarlık birleşik GSYİH'yı kapsayan anlaşmanın kısmi yürürlüğe girmesi, Avrupa'daki hukuki süreçlere karşın önümüzdeki aylarda mümkün görünüyor. Fransa Cumhurbaşkanı Macron başta olmak üzere Avrupalı çiftçilerin güçlü muhalefetine rağmen hayata geçirilen bu anlaşma, Lula'nın en önemli dış politika başarılarından biri olarak değerlendiriliyor.

Kuveyt Açıklarında Tanker Patlaması: Körfez Deniz Taşımacılığı Felç

İngiliz denizcilik güvenlik ajansı UKMTO, Kuveyt'in Mübarek el-Kebir bölgesi açıklarında bir tankerin büyük bir patlamaya maruz kaldığını ve kargo tankından kaynaklanan petrol sızıntısının çevresel etki yaratma riski taşıdığını bildirdi. Kuveyt İçişleri Bakanlığı patlamanın Kuveyt karasularının en az 60 kilometre dışında gerçekleştiğini doğruladı. Dünyanın en büyük petrol tanker filolarından birini işleten Çin'in Cosco şirketi, patlama haberinin ardından Körfez ülkelerine olan seferlerini askıya aldığını açıkladı. İran Devrim Muhafızları ise Hürmüz Boğazı'nı "tam kontrol altında" tuttuklarını ilan etmiş durumda.

İtalya Kıbrıs'a Deniz Desteği, Körfez'e Hava Savunma Sistemi Gönderiyor

İtalya Başbakanı Meloni, İran'ın misilleme saldırıları altındaki Körfez ülkelerine füze ve insansız hava aracı savunma sistemleri göndereceğini ve Kıbrıs'a deniz desteği sağlayacağını açıkladı. İtalya aynı zamanda ulusal hava savunma sistemlerini yükseltilmiş alerta geçirdi. Meloni, ABD'nin İtalya'daki üslerini — aralarında F-35'lerin konuşlandığı Aviano ve ABD Altıncı Filosu'nun yurdu Napoli ile Gaeta'nın da bulunduğu 12.000'den fazla Amerikan askerini barındıran tesisler — İran operasyonlarında kullanmak üzere henüz talep etmediğini, böyle bir talep gelmesi halinde Parlamento'yu bilgilendireceğini belirtti.

FDD: ABD Füze Stokları Tükeniyor, İran Dimona'yı Hedef Alacağını Açıkladı

Foundation for Defense of Democracies'in 5 Mart bülteninde öne çıkan dört kritik başlık var. Washington Post'a göre ABD, İran'a yönelik operasyonun henüz birinci haftasında hassas güdümlü silah stoklarını hızla tüketiyor; kaynaklara göre savunma sistemleri "hangi hedefleri öncelikli olarak durduracağına karar vermek zorunda kalacağı" noktaya günler uzaklıkta. İran, ABD ve İsrail'in rejim değişikliğini hedeflediği takdirde İsrail'in Dimona nükleer tesisini vuracağını yarı resmi ISNA ajansı aracılığıyla duyurdu. Türkiye cephesinde Reuters, Ankara'nın İran Kürt silahlı grubu PJAK'ın hareketlerini yakından izlediğini ve Washington'ın Kürt milislerle temas kurduğuna ilişkin haberlere dikkat çektiğini bildirdi. Enerji boyutunda ise Qatar'ın sıvılaştırılmış doğalgaz üretimini tamamen durdurduğu ve en az bir ay normale dönemeyeceği iki kaynak tarafından doğrulandı.

Kim Jong Un Yeni Muhrip Gemiyi Denetledi: Hedef Nükleer Deniz Kuvvetleri

Kuzey Kore lideri Kim Jong Un, 5.000 tonluk Choe Hyon muhribini iki gün üst üste denetleyerek gemiden atılan seyir füzelerinin test fırlatmasını bizzat izledi; Kuzey Kore devlet medyası bu sistemleri "stratejik," yani nükleer kapasiteli olarak tanımladı. Kim, önümüzdeki beş yılda aynı sınıf veya daha büyük iki savaş gemisinin her yıl inşa edilmesini emretti; Nampo tersanesinde aynı sınıfın üçüncü gemisinin yapımının Ekim'e kadar tamamlanması bekleniyor. Güney Koreli askeri uzmanlar Choe Hyon'un Rus yardımıyla inşa edildiğini değerlendiriyor, ancak geminin tam anlamıyla operasyonel olup olmadığı tartışmalı. Kim ayrıca sualtından fırlatılabilen kıtalararası balistik füze geliştirme hedefini de teyit etti.

Al Jazeera: Savaşın Beşinci Günü, Katliam, Küme Bombası ve 330.000 Yerinden Edilmiş Kişi

Beşinci günde çatışma birden fazla cephede tırmandı. CENTCOM, son 72 saatte yaklaşık 200 İran hedefini vurduğunu açıkladı; bu hedefler arasında derin yeraltı balistik füze rampaları ve 30'dan fazla İran gemisi yer alıyor. New York Times, Minab'daki kız ilkokuluna yapılan ve 165 çocuğu öldüren saldırının uydu görüntüleri ile sosyal medya doğrulamasına göre ABD tarafından gerçekleştirildiğine işaret ettiğini bildirdi; Washington ne onayladı ne reddetti. İran, Tel Aviv ve İsrail'in orta kesimlerine küme bombası başlıklı Kheibar Shekan füzesiyle saldırdığını duyurdu — her iki taraf da Küme Mühimmatı Sözleşmesi'ni imzalamadı. BM mülteci ajansı UNHCR, Orta Doğu'da 330.000'den fazla kişinin yerinden edildiğini açıkladı; Tahran'dan kaçan 100.000 kişi de bu rakama dahil.

AP Canlı Blog: Savaş Yetkileri Oylaması, İspanya Çelişkisi ve Körfez'de Yeni Saldırılar

ABD Senatosu, Trump'ın İran'a yönelik savaş yetkisini Kongre onayına bağlayacak war powers çözümünü 47-53 oyuyla reddetti — neredeyse tamamen parti çizgisinde, Rand Paul (Cumhuriyetçi) lehte, John Fetterman (Demokrat) aleyhte oy kullandı. Öte yandan İspanya meselesi diplomatik çarpıcı bir çelişkiye sahne oldu: Beyaz Saray, Trump'ın ticari yaptırım tehdidinin ardından İspanya'nın ABD ile işbirliğine razı olduğunu açıkladı; İspanya Dışişleri Bakanı ise aynı saatlerde "pozisyonumuz bir milim değişmedi" dedi. Körfez cephesinde Kuveyt yeni bir füze saldırısını savuşturdu, Katar ABD büyükelçiliği çevresindeki sakinleri tahliye etmeye başladı ve Bahreyn alarm verdi. Güney Kore Cumhurbaşkanı, Kospi'nin tarihinin en sert tek günlük düşüşünün ardından 68,5 milyar dolarlık acil finansal paket devreye aldı.

WORLD Radio Podcast: Medicaid Dolandırıcılığı, Sosyal Medya Davası ve İran Yorumu

WORLD Radio'nun 5 Mart bülteni üç ana konuyu işliyor. Birincisi, Trump yönetiminin Medicaid dolandırıcılığıyla mücadelede 200 milyondan fazla satır veriyi kamuoyuyla paylaştığı "crowdsourcing" girişimi; Texas Eyalet Üniversitesi'nden analist Tahir Ekin, tespit edilen dolandırıcılıktan en iyi ihtimalle yüzde 10'unun geri kazanılabileceğini belirtiyor. İkincisi, sosyal medya şirketlerine yönelik tarihi ilk jüri davası — Meta ve YouTube, altı yaşından itibaren platformları kullanan bir gencin yaşadığı kaygı, depresyon ve beden dismorfisi nedeniyle yargılanıyor; avukat Matthew Bergman, Section 230'u aşarak "bağımlılık yaratacak biçimde tasarım" teorisiyle davayı büyük tütün şirketlerine açılan davalara benzetiyor. Üçüncüsü, WORLD yorumcusu Cal Thomas'ın İran analizine göre Hameney'nin öldürülmesi İranlı halk için "kırk yılda bir gelen özgürlük fırsatı" anlamına gelebilir.

NPR Sabah Bülteni: Din Adamları Toplanıyor, Çin Arabulucu Rolünde

NPR'ın 5 Mart sabah bülteninin başlıkları üç cümleyle özetlenebilir: Orta Doğu çatışması altıncı güne girdi; İran'ın yeni dini lideri için din adamlarından oluşan bir kurul toplanmaya başladı; Çin ise ABD-İsrail-İran savaşında arabuluculuk yapmak üzere bölgeye özel bir temsilci göndermeye hazırlanıyor.

Just Security Bülteni: Savaşın İlk Günleri, Hukuki Çerçeve ve İnsan Hakları

Just Security'nin bülteni, savaşın ilk 72 saatini hukuki ve insani boyutlarıyla belgeliyor. İran Kızılayı'na göre Cumartesi'den bu yana en az 787 kişi hayatını kaybetti, 1.039 saldırı gerçekleşti, 504 nokta vuruldu. ABD altı askerini kaybederken Natanz nükleer tesisine "sınırlı hasar" verildiği, radyolojik sonuç beklenmediği IAEA tarafından açıklandı. Güney Sudan'daki Ruweng bölgesinde 169 kişinin hayatını kaybettiği silahlı saldırı, Pakistan-Afganistan sınırındaki çatışmalarda 42 sivil ölümü ve Macron'un NATO'dan bağımsız Avrupa nükleer caydırıcılığını duyurması, İran haberleri gölgesinde kalan kritik başlıklar arasında yer aldı. OpenAI'nin Pentagon sözleşmesine "ABD vatandaşlarına yönelik yurt içi gözetim yapılmayacak" maddesini eklediği de bu bültenle belgelendi.