top of page

İklim Beklemiyor

Yazarın fotoğrafı: Prof. Dr. Gülen Güllü
Prof. Dr. Gülen Güllü
3 saat önce
4 dakikada okunur
Bu makale Politika & Retorik Dergisi'nde yayımlanmıştır. Aşağıdaki bağlantıya tıklayarak makalenin PDF versiyonunu indirebilirsiniz.
Antalya bölgesinde süren orman yangınlarının uydu görüntüsü, 4 Ağustos 2021
Görsel 1: Antalya bölgesinde süren orman yangınlarının uydu görüntüsü, 4 Ağustos 2021 / Görüntü: Avrupa Birliği, Copernicus Sentinel-2, Wikimedia Commons

COP31 Eşiğinde Büyüyen Tehlike ve Türkiye’nin Sorumluluğu


Bir kentin aynı gün sıcaktan bunaldığını, orman yangını dumanıyla nefessiz kaldığını ve su kesintisiyle karşılaştığını düşünelim. İklim değişikliğinin büyüttüğü tehlike, bu sorunların birbirini besleyerek hayatın olağan düzenini bozmasıdır. Antalya’da gerçekleşecek COP31’in başarısı, alınan kararların bu tabloyu değiştirecek uygulamalara dönüşmesiyle ölçülmelidir.


Türkiye, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’e ev sahipliği yapacak. İklim müzakerelerinin Akdeniz kıyısında yürütülmesi güçlü bir anlam taşıyor. Akdeniz, artan sıcaklıkların, su kıtlığının, orman yangınlarının ve kıyı risklerinin birbirine bağlı olduğu, iklim değişikliğine karşı kırılgan bir bölgedir. Konferans salonlarında tartışılan her kararın karşılığı, bu coğrafyada bir çiftçinin tarlasında, bir çocuğun soluduğu havada veya bir kentin içme suyu kaynağında bulunuyor.


Birkaç derecenin ağır bedeli


Küresel ortalama sıcaklıktaki birkaç derecelik artış, günlük hava sıcaklığı değişimleriyle karşılaştırıldığında küçük görünebilir. Oysa burada söz konusu olan, gezegenin enerji dengesinde kalıcı bir değişimdir. Bu değişim; yağış düzenlerini, su döngüsünü, ekosistemleri ve insanların yaşayabileceği koşulları etkiliyor. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin değerlendirmesi açık: Her bir derece ısınma, kayıp ve zararları artırıyor; bazı insan ve doğa sistemlerinin etkilenmesine yol açıyor.


Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın 2025 Emisyon Açığı Raporu, mevcut politikalar altında yüzyıl boyunca küresel ısınmanın yaklaşık 2,8 °C’ye ulaşabileceğini öngörüyor. Bu bir kader hükmü değil, politikaların nereye götürdüğünü gösteren koşullu bir projeksiyon. Ancak verdiği mesaj son derece ciddi: Bugünkü çabaların sürdürülmesi, güvenli bir gelecek için yeterli değil. Verilen sözlerle gerçekleştirilen emisyon azaltımları arasındaki fark, toplumların karşılaşacağı riskleri artırıyor.


Türkiye için su, gıda ve yaşam güvenliği


Türkiye açısından iklim krizinde yüzleşilecek en somut sorun suyla ilgilidir. Akdeniz havzasında artan sıcaklıklar buharlaşmayı artırırken, yağışlardaki değişimler ve kuraklık su kaynakları üzerindeki baskıyı artırıyor. Yıllık yağışın azalması, şiddetli sağanakların ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Uzun kurak dönemlerin arasına sıkışan yoğun yağışlar, toprağı ve su kaynaklarını yeterince beslemeden taşkınlara yol açabiliyor. Böylece aynı bölge hem susuzlukla hem de sel riskiyle karşı karşıya kalabiliyor.


Gölleri ve sulak alanları değerlendirirken iklim baskısını, aşırı su çekimini ve arazi kullanımındaki değişimleri birlikte ele almak zorundayız. Her gölün küçülmesini yalnızca iklim değişikliğine bağlamak, yönetim sorumluluğunu görünmez kılar. Buna karşılık, iklim etkisini dışarıda bırakmak da geleceğin su bütçesini yanlış hesaplamamıza neden olur. Salda’dan Tuz Gölü’ne uzanan koruma gündeminde temel yaklaşım, havzanın tamamını ve gelecekteki iklim koşullarını birlikte değerlendirmektir.


Seyhan Baraj Gölü kıyısı, Adana, 27 Kasım 2016
Görsel 3: Seyhan Baraj Gölü kıyısı, Adana, 27 Kasım 2016 / Fotoğraf: Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Önlem alınmadığında su açığı tarımsal üretime, üretim kayıpları gıda fiyatlarına, yükselen maliyetler ise hanelerin geçim koşullarına yansıyabilir. Bu nedenle iklim politikası; tarım, ekonomi ve sosyal politika kararlarının merkezinde yer almalıdır.


Isınan hava soluduğumuz havayı da değiştiriyor


Yaz aylarında yükselen sıcaklıklar, güçlü güneş ışınımı ve durağan hava koşulları, soluduğumuz havada görünmeyen bir tehlikeyi artırıyor: yer seviyesi ozonu. Atmosferin üst katmanlarında bizi zararlı ultraviyole ışınlarından koruyan ozon, yer seviyesinde solunması zararlı bir kirleticidir. Trafik, sanayi ve diğer kaynaklardan salınan azot oksitler ile uçucu organik bileşiklerin güneş ışığı altında tepkimeye girmesiyle oluşur. Rüzgârın zayıfladığı ve hava kütlelerinin uzun süre aynı bölgede kaldığı sıcak dönemler, ozonun oluşmasını ve birikmesini kolaylaştırabilir. Bu nedenle açık ve güneşli bir gökyüzü, soluduğumuz havanın temiz olduğu anlamına gelmez.


Özellikle öğleden sonra ve akşamın erken saatlerinde yükselebilen ozon düzeyleri; solunum yollarında tahrişe, akciğer fonksiyonlarında azalmaya ve astımın alevlenmesine yol açabilir. Çocuklar, yaşlılar, solunum hastalığı bulunanlar ve açık havada çalışan ya da spor yapanlar açısından maruziyet daha büyük önem taşır. Sıcak hava dalgalarına yüksek ozon ve orman yangını dumanının eşlik etmesi, toplum sağlığını aynı anda birden fazla yönden baskı altına alabilir. Bu nedenle iklim değişikliğine hazırlık, sıcaklık uyarılarının hava kalitesi tahminleriyle birlikte değerlendirilmesini ve hassas gruplara yönelik somut koruyucu önlemlere dönüştürülmesini gerektirir.


Güney Türkiye’deki orman yangınlarının Akdeniz üzerindeki dumanı, uydu görüntüsü, 30 Temmuz 2021
Görsel 2: Güney Türkiye’deki orman yangınlarının Akdeniz üzerindeki dumanı, uydu görüntüsü, 30 Temmuz 2021 / Görüntü: NASA MODIS, kamu malı, Wikimedia Commons

Yaşlılar, çocuklar, kronik hastalığı olanlar ve açık havada çalışanlar için bu tablo, gündelik yaşamı etkileyen bir risk oluşturur. Evi aşırı ısınan bir kişi penceresini açtığında yangın dumanına maruz kalabilir; kapattığında ise içerideki sıcaklığa katlanmak zorunda kalabilir. Kentlerin hazırlığı, bu tür gerçek yaşam koşullarını dikkate almalıdır.


Bu nedenle Türkiye’de sıcaklık, hava kirliliği ve yangın dumanını birlikte değerlendiren erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesini önemsiyorum. Uyarının değeri, insanlara ulaşması ve uygulanabilir bir karşılığının bulunmasıyla ortaya çıkar. Belediyelerin serinleme alanları oluşturması, bakım kuruluşlarının hazırlık yapması ve açık hava çalışma saatlerinin riske göre düzenlenmesi bu yaklaşımın somut adımlarıdır.


COP31 için ölçülebilir bir sorumluluk


COP31’den beklentimiz, hedeflerin yatırım ve uygulama kararlarına dönüşmesidir. Enerji verimliliği, temiz enerji, erişilebilir toplu taşıma ve sanayide emisyon azaltımı hızlanmalıdır. Sera gazlarını azaltan doğru uygulamalar, hava kirliliğini de düşürerek toplum sağlığına daha kısa vadede fayda sağlayabilir.


Aynı zamanda su yönetimi, kent planlaması ve altyapı yatırımları gelecekteki iklim koşullarını hesaba katmalıdır. Başarıyı yalnızca kurulan tesis veya açıklanan bütçeyle ölçemeyiz. Azaltılan emisyonu, korunan suyu, düşürülen maruziyeti ve riskten korunan insan sayısını izlemeliyiz.


Bu dönüşümün adil olması da zorunludur. Geliri sınırlı bir haneden, verimsiz konutunu ve ısınma sistemini destek almadan değiştirmesini bekleyemeyiz. Ülkeler arasında ise tarihsel sorumluluklar ve mali imkânlar farklıdır. Finansmana ve teknolojiye erişim sağlanmadan verilen taahhütlerin yerine getirilmesi zorlaşır.


İklim değişikliğinin tüm sonuçları aynı anda ve her yerde aynı şiddette yaşanmayacak. Ancak önlem geciktikçe daha fazla insanın geçimi ve yaşamı tehlikeye girecek; bazı kayıpların telafisi mümkün olmayacak. Bilimsel belirsizlikler, hareketsizlik için gerekçe oluşturmaz. Riskin yönünü biliyoruz.


Antalya’da geleceğe ilişkin kararlar alınırken, o geleceğin bugünün çocuklarının yetişkinlik yılları olduğunu hatırlamalıyız. COP31’in kalıcı değeri, bugün alınan kararların onların yaşayacağı dünyayı ne ölçüde koruduğunda ortaya çıkacaktır.


Konferans bittikten sonra Türkiye’nin sorumluluğu


Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, konferansın sonrasına uzanan bir sorumluluk da getiriyor. Antalya’da kurulan iş birliklerinin sürdürülmesine ve verilen sözlerin uygulamaya dönüşmesine katkı sağlanması, diplomatik liderliğin devamı olacaktır. Bu liderliğin inandırıcılığı ise Türkiye’nin kendi iklim politikalarında göstereceği ilerlemeyle güçlenecektir.


2053 net sıfır hedefi doğrultusunda enerji, sanayi, ulaşım ve binalarda dönüşümün hızlandırılması; su kaynaklarının, tarımsal üretimin ve toplum sağlığının korunması gerekiyor. Özellikle sıcak hava dalgalarını, ozon kirliliğini ve yangın dumanını birlikte değerlendiren erken uyarı sistemleri, iklim politikasının vatandaşın yaşamına doğrudan dokunan sonuçlarından biri olabilir. Belediyelerin ve ilgili kurumların bu uyarılara karşı önceden belirlenmiş müdahale planları olmalıdır.


COP31 sonrasında ilerlemeyi kamuoyuna açık göstergelerle izlemeliyiz: Emisyonlarımız hangi yönde değişiyor? Su kayıpları azalıyor mu? Kentlerde sıcaklığa ve hava kirliliğine maruziyet azalıyor mu? Hassas gruplar daha iyi korunuyor mu? Türkiye’nin konferanstan bırakacağı kalıcı miras, bu sorulara verebildiği ölçülebilir yanıtlarla şekillenecektir.


Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, konferansın sonrasına uzanan bir sorumluluk da getiriyor

Yorumlar


Siyasal İletişim ve Marka Akademisi

bottom of page